Poëzie is er voor iedereen

 .

Poëzie is ieder mens aangeboren, daar twijfel ik niet aan, maar mijn goedheid wat is er in mijn schooltijd veel energie in gestoken afweer bij leerlingen voor gedichten aan te kweken door ze Oud Nederlandsche verzen voor te schotelen. De didactisch fout die hier naar mijn smaak gemaakt wordt is de leerschool met ´de stof´ te laten beginnen en dit nog wel chronologisch. Is het niet veel aantrekkelijker te beginnen bij de belangstelling van het kind, waarmee het onderwijs nu begint en geen chronologie aanhoudt? Dan komt het kind waarschijnlijk aan met een songtekst van een favoriete band of artiest, of van een snel gedicht van Jules Deelder in een taal die iedereen in Nederland anno 2014 verstaat. Maar poëzie, zo zingt een mythe, moet diepzinnig zijn en moeilijk te begrijpen. Ik heb niets tegen diepzinnigheid maar wel wat tegen mensen die opzettelijk woorden inzetten die pas te begrijpen zijn als je het nationaal dictee ook foutloos aflegt. Ik hou van poëzie in taal waarvoor geen woordenboek nodig is, en zeker geen steeds wanhopig tot zijn leerlingen in zijn baard plukkende man op sandalen die in de Middeleeuwen is blijven steken.

.

Het was vreemd, ik haatte poëzie alsof het een soort leerplicht was en als ik naar huis was gefietst maakte ik gedichten. Ik zat in die tijd op de Henricus MAVO in Hillegom waar baardman mij niet wist te bereiken en thuis was ik gaan schrijven onder invloed van teksten van Herman van Veen en het proza van Godfried Bomans. Want het was op diezelfde MAVO dat ik ontdekte dat lezen leuk kon zijn toen klassikaal, iedere leerling op zijn of haar beurt, Pieter Bas van Bomans werd voorgelezen. Dit maakte het dat ik uit vrije wil in vrije tijd ook ging lezen. Maar ik bleef een luie vreter van letters en hield van leesbare poëzie: korte metten en snel thuis. Producten van mij uit die tijd staan op mijn weblog Aanwezig in deze stap te lezen; je komt er als je in de woordwolk op archief klikt.

.

Er bestaat onuitputtelijk veel poëzie voor de mens die, net als ik, afgeknapt is op de minstrelen van de romantiek omdat ze een andere werkelijkheid nu kennen. Die wil iedereen terughoren in teksten die ie voorgeschoteld krijgt. En dat kan. Natuurlijk doel ik op de poëzie die tijdloos is in het beschrijven van menselijke emoties. Ik ga niet mijn favoriete gedichten langs maar pak enkele boeken die binnen handbereik voor mij zijn om dit te tonen. Te beginnen met Hanshan, de dichter van de Koude Berg. Je hoeft geen kluizenaar te zijn om hem te verstaan. Uit het boekje Gedichten van de Koude Berg, uitgebracht door de Arbeiderspers, in vertaling van W.L. Idema. Hoofdlettergebruik heb ik voor de leesbaarheid aangepast.

.

91
Alles heeft, sinds ik op de Koude
Berg woon, afgedaan,
mijn hart wordt nu niet meer bezet
door allerlei gedachten.
En op de rotswand schrijf ik soms
wat verzen en gedichten.
Ik laat mij leven als de boot
die meedrijft met de stroom.

.

113
Ik zeg aan jullie die de Weg beoefent:
wie zoekend uitgaat, mat zich zinloos af.
De mens heeft zelf een wonderbaarlijk iets,
het heeft geen tekst en het is onbeschreven.
Klaar geeft het antwoord als het wordt geroepen
en het is spoorloos als het zich verbergt.
Ik druk u op het hart, beschut het goed,
zorg dat het niet besmet wordt of beschadigd.

.

Dit boekje heb ik in mijn jonge jaren bij de Slegte gekocht en later weggegeven, vorig jaar voor vijf euro opnieuw verworven via internet. Het gaat over vergankelijkheid en de Slegte werd Polare en is ondertussen ten onder gegaan; deze poëzie gaat duidelijk langer mee.

.

Een Nederlands dichter, die mij zeer aan het hart gaat, is Bert Schierbeek. Ik heb al zolang ik leef een geweldig gevoel bij deze man gehad. Authentiek, geheel vertrouwend op eigen waarneming. Schreef experimentele teksten die bijna geen hond kon verteren en daartegenover stond zijn kraakheldere poëzie, waar ik altijd weer van smulde. Schreef een boek over zen-boeddhisme zonder de afstandelijke toeschouwer te blijven; die zen vind ik in zijn verzen terug. Neem deze opening uit: Uit de lucht gegrepen:

.

nog voor het woord
bestond
ongevraagd
antwoord geleerd
en nagebootst

.

Das net zo eerlijk als Picasso die zegt dat ie alles gejat heeft. Dat doortastende maakt juist bescheiden. Zien wat werkelijk is vraagt onbarmhartigheid jegens je zelfbeeld; die is ten dode opgeschreven en je weet het. Je probeert die waarheid in banen te leiden met je creaties. Dat is noodzaak, het wordt pas ijdel als je denkt dat jij het hebt gedaan.

.

Poëzie ligt niet opgeslagen in stoffige boeken en oude breinen; tis springlevend. Wanneer is iets poëzie? Dat heb ik me ook afgevraagd toen ik mijn eerste gedichten probeerde te schrijven. Het was een gevoel, maar welk gevoel? Ja, daar gingen mijn gedichten toen juist over. Ik schreef gewaarwordingen waar ik niks anders mee wist te doen dan ze in taal te erkennen. Ik kan op tv of in de straat een zin horen en dan brokkelt ie voor mijn ogen in verschillende versregels uiteen, en weet ik dat ik met een dichter te maken heb die nog niet weet dat ie dichter is. Ik geef toe: er is veel poëzie die gewoon proza is en per abuis in regels verdeeld; daar staat tegenover dat er proza bestaat waar de poëzie vanaf spat door klankherhalingen en beginrijmen die optreden zonder dat de auteur het zelf verzon. Zo komt het op.

.

Het fraaie van gedichten, het woord zegt het al, vind ik dat alles dat verder niet belangrijk is ook is weggelaten. Doelmatig en efficiënt; ik hou ervan. Als ik jou iets wil zeggen ga ik toch geen roman schrijven? Dat doe ik pas als je niet wilt horen en ik toch je oren wil bereiken met een langer verhaal. We beginnen met gedichten. Korte duidelijke teksten en geen gezeik. Dit gedicht komt uit India en als ik de naam van wie het geschreven heeft had was ik nog geen streep verder of achteruit, anoniem betekent hier: voor iedereen.

.

Als jij zijn minnares niet bent,
hoe komt het dan
dat je zo loom bent
en overdag ligt te slapen
als een pasgeboren buffelkalf
dat verzadigd is van de eerste melk
na het kalven?

.

Poëzie verschilt van proza door oorzaken en gevolgen niet nodeloos te beschrijven. Gewoon wat wordt waargenomen precies zeggen. Dat is kunst en dat is eerlijk. Ik kan helemaal niet dichten als ik in de loop van een gedachte blijf kleven omdat ik mensen niet zichzelf gun en iets meen van hen nodig te hebben. Als ik dan proza produceer kan iedereen de klaagzang er vaak in vinden. Gebrouilleerde toestanden die duiden op mijn schizoïde situatie. Ik vind nog steeds dat ik het knap doe maar publieke belangstelling loopt ernstig terug. Zit ik het nou alweer uit te leggen? Weg met de causaliteit! Want dichten is nou ook weer niet eindeloos schuren aan een tekst; de tekst dient werkelijkheid en schuren dient dat niet.

.

Een bijzonder mooi verschijnsel in de wereld van de kunst en aanverwante artikelen is het feit dat je persoonlijke zonden mogen als je nationaal bent geaccepteerd. Waar een ander de bak voor in gaat daarvoor krijg jij dan een lintje. Gerard Reve, die toch eenzaam was, kon wel schrijven dat ie door de brievenbus naar matroosjes buiten keek terwijl hij zijn deel beroerde; hij had niks te verliezen en alles te winnen. Magistraal werd de vertoning op tv, toen ie God een Ezel noemde die ie neukte. Een rechtszaak geworden. Ooit de apologie van Reve gelezen? Een aanrader. Hij heeft er ook poëzie van gemaakt. In zeer begrijpelijke taal en met de kracht van een haiku.

.

Gedicht voor dokter Trimbos:

.

‘Goedkope wijn, masturbatie, bioscoop’, schrijft Céline.
De wijn is op, en bioscopen zijn hier niet.
Het bestaan wordt wel eenzijdig.

.

(uit: Nader tot U)

.

Advertenties

Over Joost Lips

https://bodemlozebeeldentuin.wordpress.com/
Dit bericht werd geplaatst in poëzie, proza. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s